τα Πιέρια Όρη

το φυσικό περιβάλλον - βιοποικιλότητα

 

Το Φυσικό Περιβάλλον του Δήμου Βελβεντού απαρτίζεται από ένα σύνολο αλληλοεπηρεαζόμενων οικοσυστημάτων:

  • τη ζώνη δασών (συμβιβαστικά, σταθερά οικοσυστήματα)
  • τη ζώνη βοσκοτόπων (ασταθή φυσικά οικοσυστήματα)
  • τη ζώνη γεωργικής γης (ασταθή, αυξητικά οικοσυστήματα)
  • τη ζώνη οικιστικών περιοχών
    (ανθρωπογενή & αλλοιωμένα οικοσυστήματα)
  • τη ζώνη υδάτινου περιβάλλοντος Λίμνης Αλιάκμονα-Πολυφύτου


Χλωρίδα – Βλάστηση


ΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΑ

  • ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΑΣΙΚΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟΥ – ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
  • ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΔΑΣΟΣ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ & ΠΑΛΑΙΟΓΡΑΤΣΑΝΟΥ
  • ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΑΣΟΣ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ
  • ΜΙΚΡΗ ΔΑΣΙΚΗ ΕΚΤΑΣΗ ΠΟΛΥΦΥΤΟΥ


ΠΛΑΤΑΝΕΩΝΕΣ

Οι Πλατανεώνες αποτελούν μια ακόμα Ζώνη Περιαστικού Πρασίνου. Η έκτασή τους υπολογίζεται περίπου στα 550 στρέμματα, που διασχίζουν το Δήμο Βελβεντού και καταλήγουν στη Λίμνη Αλιάκμωνα-Πολυφύτου, έτσι ώστε να συνδέεται, με αυτές τις «γλώσσες» πρασίνου, το υδάτινο οικοσύστημα με εκείνο των δασών.


ΔΑΣΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

Τα δάση αποτελούν την κυριότερη μορφή χρήσεως γης στα Πιέρια: καταλαμβάνουν περίπου 390.000 στρεμ., ήτοι 53% της όλης έκτασης.

Οι δυτικές πλαγιές των Πιερίων, που φιλοξενούν τους γραφικούς οικισμούς του Δήμου Βελβεντού, είναι κατάφυτες από πεύκα και έλατα (αλπική ζώνη), οξυά και δρυ, πουρνάρια γάβρο, κέδρο, Λεύκες κ.α... Φυτογεωγραφικά η περιοχή ανήκει στη διάπλαση των κωνοφόρων ( CONISILVAE ) και περιλαμβάνει τις φυτοκοινωνικές ενώσεις PINETUM NIGRAE (ΜΑΥΡΗ ΠΕΥΚΗ), PINETUM SILVESTRAE (ΔΑΣΙΚΗ ΠΕΥΚΗ) κι ένα μικρό μέρος του Δ.Τ. 11 (του Δ.Σ. Καταφυγίου-Βελβεντού), τη διάπλαση των φυλλοβόλων πλατύφυλλων, με τη φυτοκοινωνική ένωση της δρυός. Η πεύκη, ως είδος που αναγεννάται ευκολότερα σε μεγάλες ασκεπείς εκτάσεις (τις οποίες δημιούργησαν οι πυρκαγιές) κατόρθωσε να επιβληθεί στο χώρο. Επιπλέον διαπιστώνεται είσοδος και εγκατάσταση της υβριδογενούς ελάτης ( ABIES BORISSII REGIS ) στις ενώσεις PINETUM NIGRAE & PINETUM SILVESTRAE , η οποία, με μορφή αμιγών συστάδων (περιοχή Καθαρόλακα, Κοπάνες), συνδενδρίων, λοχμών ή ατόμων άρχισε να εξαπλώνεται ραγδαία. Η εμφάνιση της Ελάτης σε πάρα πολλές θέσεις των Δ.Σ. μας βεβαιώνει ότι βρισκόμαστε στην απαρχή εξελικτικής φάσεως διαδοχής και στις δυο φυτοκοινωνικές ενώσεις της PINUS , της ένωσης ΚΛΙΜΑΞ ABIETUM . Τέλος, πρέπει να αναφερθεί η μίξη των φυτοκοινονικών ενώσεων πεύκης, δρυός, γαύρου, οστριάς κλπ ...

Τα κυριότερα είδη χλωρίδας που συναντάμε στην περιοχή των Πιερίων και πιο συγκεκριμένα στο Δασικό Συμπλεγμα Καταφυγίου – Βελβεντού είναι:

ΕΙΔΟΣ

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ


ΔΕΝΔΡΩΔΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

 

PINUS NIGRA / ΜΑΥΡΗ ΠΕΥΚΗ

σε υψόμετρο: ~600-1400μ.
Κύριο Είδος Δ.Σ.

PINUS SILVESTRIS / ΔΑΣΙΚΗ ΠΕΥΚΗ

σε υψόμετρο: ~1200-1900μ.
Κύριο Είδος Δ.Σ.

ABIES BORISSII REGIS / ΕΛΑΤΗ

Εισχωρεί ταχέως

QUERCUS SESSILIFLORA / ΔΡΥΣ

σε υψόμετρο: 800μ. / Είδος Δ.Τ. 11

QUERCUS COCCIFERA / ΠΟΥΡΝΑΡΙ

Είδος 1 ης λιβαδ . Μονάδας

CAPRINUS BETULUS / ΓΑΒΡΟΣ

Είδος Δ . Τ . 11

OSTRIA CARPINIFOLIA / ΟΣΤΡΥΑ

Είδος Δ.Τ. 11

FAGUS SILVATICA / ΟΞΙΑ

σε υψόμετρο: ~600-1800μ.
Άτομα σε ρεύματα

POPULUS TREMULA / ΛΕΥΚΗ

Σε καείσες εκτάσεις

SALIX CAPREA / ΙΤΙΑ

Σε καείσες εκτάσεις

FRAXINUS ORNUS / ΦΡΑΞΟΣ

Διάσπαρτα άτομα

ACER MONSPENSULANUM

Διάσπαρτα άτομα

ACER PSEUDOPLATANUS

Διάσπαρτα άτομα

ACER AGUIFOLIUM

Διάσπαρτα άτομα

SALIX CINEREA

Διάσπαρτα άτομα

ULMUS CAMPESTRIS / ΠΤΕΛΕΑ

 

CORNUS MAS / ΚΡΑΝΙΑ

 


ΘΑΜΝΩΔΗΣ
ΒΛΑΣΤΗΣΗ

 

JUNIPERUS OXYCEDRUS / ΚΕΔΡΟΣ

Εντός του δάσους ή και σε μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις

JUNIPERUS COMMUNIS / ΚΕΔΡΟΣ

JUNIPERUS NANA / ΚΕΔΡΟΣ

RUBUS IDAEUS

RUBUS TOMENTOSA


ΠΟΩΔΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

 

VACCINIUM MURTYLUS

Άφθονο κατά θέσεις

GERANIUM SILVATICUM

Άφθονο κατά θέσεις

VIOLA SILVESTRIS

Άφθονο κατά θέσεις

SANICULA EYROPEA

Άφθονο κατά θέσεις

PRIMULA ELATIOR

Άφθονο κατά θέσεις

VICIA SATIVA

Άφθονο κατά θέσεις

FRAGARIA VESCA

Άφθονο κατά θέσεις

PTERIS AGUILINA

Άφθονο κατά θέσεις

CISTUS CRETICUS

Στα χαμηλότερα σημεία

OREGANUM VULGARIS

ΡΙΓΑΝΗ
Εμπορεύεται από τους κατοίκους

MATRICARIA CHAMOMILLA / ΧΑΜΟΜΗΛΙ

 

ΜΕΝΤΑ

 


ΠΟΩΔΗΣ ΧΟΡΤΟΛΙΒΑΔΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

 

ALOPECURUS PRATENSIS

 

FLEUM PRATENSE

 

POA PRATENSE

 

CYNOSURUS CRISTATUS

 

HOLCUS CANATUS

 

TRIFOLIUM PRATENSE

 

FESTUCA HALLERI

 

FESTUCA OVINA

 

TRIFOLIUM REPENS

 

PHLEUM ALPINUM

 

FESTUCA ELATIOR

 

HORDEUM sp.

 

PLANTANGO sp.

 

POA ALPINA

 

LAPHYRUS SILVESTRIS

 

AGROSTIS CANINA

 

LOTUS CORNICULATUS

 

BRISA MEDIA

 


ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ ΤΩΝ ΠΙΕΡΙΩΝ

Πολλά είναι και τα αγριολούλουδα που φύονται στα Πιέρια. Αν και δεν έχει γίνει ακόμα συστηματική και επιστημονική καταγραφή, όμως οι φωτογραφίες του δασοπόνου Τάμη Παπασπανού, αποδεικνύουν τον πλούτο, την ποικιλία και την ομορφιά τους, που χρείει περεταίρω μελέτης και ανάδειξης.

Συναντάει ακόμα κανείς στα Πιέρια πολλά αρωματικά και βότανα, όπως ΜΕΝΤΑ, ΤΣΑΪ βουνού, ΡΙΓΑΝΗ, ΧΑΜΟΜΗΛΙ κλπ...

ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ

PRIMULA VULGARIS

 

PRIMULA VERIS

 

CROCUS VELACHENSIS

 

ASPHODELINE LUTRA

ΜΠΟΥΡΙΤΕΝΑ

DACT Y LORRHIZA, SAMBUCINA

ΣΑΛΕΠΙ

LILIUM CHALCHEDONICUM

ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΚΡΙΝΟΣ

ASPHODELUS FITULOCUS

 

FRAGARIA VESCA

ΑΓΡΙΟΦΡΑΟΥΛΑ

ANEMONA PAVONINA

ΑΝΕΜΟΝΑ

CAMPANULA TRACHELIUM

 

IRIS GERMANICA

 

IRIS REICHENBACHII

 


ΜΥΚΟΧΛΩΡΙΔΑ - ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ
(πληροφορίες & φωτογραφίες: Μιχάλης Πολίτης: www.akalanthis.gr )

Δεν είναι μόνο τα αγριολούλουδα των Πιερίων, που, παρόλη την ποικιλία και το ενδιαφέρον που προκαλούν, δεν έχουν ακόμα μελετηθεί και καταγραφεί επιστημονικά, αλλά και η πλούσια μυκοχλωρίδα της περιοχής, που παραμένει «τόπος» μυστικός και άγνωστος.

Γύρω στις αρχές του φθινοπώρου, με τις πρώτες βροχές κάνουν την εμφάνισή τους τα αγαπημένα παιδιά των δασών, τα καταφύγια των ξωτικών αλλά και οι μεζέδες των καλοφαγάδων, τα μανιτάρια. Τα μανιτάρια των Πιερίων, συνθέτουν μια απ' τις πιο ενδιαφέρουσες ενότητες της βιοποικιλότητας της περιοχής. Ξεκινώντας κανείς από τις όχθες του Αλιάκμονα και ανηφορίζοντας σε ένα τοπίο με φανταστικές εναλλαγές από θαμνότοπους, λιβάδια, βοσκοτόπια, δάση, θα συναντήσει όλους εκείνους τους ιδανικούς βιότοπους που φιλοξενούν τουλάχιστο μερικές εκατοντάδες είδη μανιταριών». Εμπειρικά μπορεί να χωρίσει κανείς τα μανιτάρια σε δύο κατηγορίες, τα λειβαδικά και τα δασόβια. Μπορεί επίσης γενικεύοντας, να τα χωρίσει σε ανοιξιάτικα και φθινοπωρινά (: το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από συγκεκριμένο δρυοδάσος των Πιερίων & αφορούν σε φθινοπωρινά μανιτάρια ). Κάποια από τα είδη μανιταριών που μπορεί κανείς να συναντήσει στα Πιέρια είναι:

ΜΥΚΟΧΛΩΡΙΔΑ:

ΓΕΝΟΣ Agaricus

σε λιβάδια την άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο σε περιοχές βοσκοτόπων. Είναι τα λεγόμενα προβατίσια με το λευκό καπελάκι. Το γένος περιλαμβάνει και μερικά δασόβια είδη. Τα περισσότερα Agaricus τρώγονται όπως το Agaricus campestriss που είναι και καλλιεργούμενο είδος, το Agaricus pampeanus και το Agaricus macrosporus

ΓΕΝΟΣ Lactarius

κυριαρχούν στα δρυοδάση, με χαρακτηριστικότερο το είδος Macrolepiota procera το ελαφίσιο ή ζαρκαδίσιο σύμφωνα με την λαϊκή ονομασία. Αυτά τα μανιτάρια είναι εντυπωσιακά σε μέγεθος και φαγώσιμα.

ΓΕΝΟΣ Boletus

Οι Βολίτες / τα είδη Boletus aereus , Boletus quercicola και Boletus reticulatus είναι εκλεκτοί μεζέδες. Βρίσκονται συνήθως κάτω απ' τις οξιές και έχουν καφετιά καπελάκια.

ΓΕΝΟΣ Αμανίτες

Τα κόκκινα μανιτάρια Amanita caesarea , ένα νοστιμότατο είδος.

ΓΕΝΟΣ Suillus

στα πευκοδάση / τα Πευκίσια Suillus granulatus και Suillus luteus είναι φαγώσιμα

ΓΕΝΟΣ Pleurotus

μανιτάρια που αναπτύσσονται πάνω σε κορμούς δέντρων όπως είναι οι Πλευρωτοί Pleurotus ostreatus και η σπάνια Βοϊδόγλωσσα Fistulina hepatica / Πολλά από αυτά τρώγονται και άλλα όπως οι ίσκες χρησίμευαν σαν καύσιμη ύλη

είδη μανιταριών μινιατούρες

Δεκάδες είδη που ανήκουν στα γένη Cortinarius , Lactarius , Russulla , Mycena , Collybia Marasmius , Tricholoma , Coprinus , Psathyrella , Conocybe , Entoloma , Pluteus , Hygrocybe , Xerocomus κ.λ.π. βρίσκονται σκορπισμένα ανάμεσα στα ξερά φύλλα, κοντά σε πέτρες και σε σάπιους κορμούς.  

Δηλητηριώδη και θανατηφόρα

Amanita muscaria , Amanita phalloides , Amanita verna και Amanita pantherina , το βρωμομάνταρο Phallus impudicus και άλλα πανέμορφα στην όψη

* ο παραπάνω πίνακας και οι όποιες φωτογραφίες, σε καμία περίπτωση δεν επαρκούν για να καλύψουν τις γνώσεις που πρέπει να κατέχει κανείς ώστε να διακρίνει και διαλέξει ανάμεσα στα φαγώσιμα και τα επικίνδυνα είδη.


Η Πανίδα


Το κλίμα της περιοχής των Πιερίων, η ποικιλία των οικοσυστημάτων και της βλάστησης και η ύπαρξη νερού σε πολλά σημεία και κατά το θέρος συμβάλλουν στον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τον μεγάλο αριθμό ειδών πανίδας. Ο συνδυασμός της ζώνης της δρυός, με την μεγάλη ποικιλία δένδρων και πλατύφυλλων θάμνων, εξασφαλίζουν άφθονη τροφή και στέγη στον ζωϊκό κόσμο της περιοχής κατά τους χειμερινούς μήνες, ενώ τα δάση της οξιάς, της πεύκης και οι θερινοί βοσκότοποι εξασφαλίζουν τροφή και κατάλληλο περιβάλλον για τους θερινούς μήνες του χρόνου. Συγχρόνως, οι συνθήκες αυτές εξασφαλίζουν δυνατότητες για ανάπτυξη της θηραματοπονίας.

Ωστόσο, η διεύρυνση και εντατικοποίηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων έχουν προκαλέσει αύξηση της πιέσης που ασκείται στην άγρια πανίδα της.

Αν και υπάρχουν πολλά κενά στη γνώση της ελληνικής πανίδας, τα κυριότερα είδη πανίδας που συναντάμε στην περιοχή των Πιερίων μπορούν σε γενικές γραμμές να συνοψιστούν στα εξής:

ΠΕΡΙΟΧΗ

ΕΙΔΟΣ

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Πιέρια :

SUS SCROFA

ΑΓΡΙΟΓΟΥΡΟΥΝΟ

CAPREOLUS CAPREOLUS

ΖΑΡΚΑΔΙ

LEPUS EUROPAEUS

ΛΑΓΟΣ

VULPES VULPES

ΑΛΕΠΟΥ

CANIS LUPUS

ΛΥΚΟΣ

FELIS SILVESTRIS

ΑΓΡΙΟΓΑΤΟΣ

MARTES FOINA

ΚΟΥΝΑΒΙ

PERDIX PERDIX

ΠΕΡΔΙΚΑ

COTURNIX COTURNIX

ΟΡΤΥΚΙ

COLUMBA PALUMPUS

ΦΑΣΑ

SCOLOPAX RUSTICOLA

ΜΠΕΚΑΤΣΑ

TURBUS MERULA

ΚΟΤΣΙΦΑΣ

 

ΣΠΟΥΡΓΙΤΙ

FALCO sq

ΓΕΡΑΚΙ

AQUILA sq

ΑΕΤΟΣ

 

...

Λίμνη Αλιάκμονα - Πολυφύτου :

 

ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ

 

ΡΟΔΙΟΣ

 

ΚΟΡΜΟΡΑΝΟΣ

 

ΓΛΑΡΟΣ

 

ΚΥΚΝΟΣ

 

ΠΑΠΙΕΣ (διάφορα είδη)

 

...